Altı ay evvelsi Qırımtatar halqı — eñ azından  öz milliy maqamını desteklegen qısmı — Meclisniñ Ukraine devleti tarafından resmiy olaraq tanılğanını qayd etti. Lâkin çoqtan beklenilgen Cumhurreis fermanı ve ondan soñ qabul etilgen Hükümet qararı aslında neni deñiştirgenini erkes añlap olamadı.

Meclis azası ve aynı zamanda Qırımtatar Qaynaq Merkezi reisi Eskender Bariyevniñ içtimaiy ağlardaki faalligi ise temsil organı içinde belli bir küreş ketkenine açıq işaret ete. Çünki ortada artıq bir qaynaq bar: Meclis devlet bücetinden maliyeleşüv almaq imkânına saip oldı.

Çubarov ve muavinleri

Meclis 33 azadan ibaret. Olarnı Qurultay saylay. Şimdiki terkibi Qurultay 2013 senesinde saylağan edi. Lâkin bugün Meclisniñ qaq azadı faaliyetini kerçekten devam ettirgenini belli degil.

Meclis reisini tek Qurultay saylay bile. Aynı şart birinci muavin aqqında keçerli. Diger Reis muavinlerini ise Qurultay toplamayaraq da, Meclis azaları arasından saylamağa mümkün.

Ahtem Çiygöz ve İlmi Ümerov muavin vazifelerinde qalmaqta ve Kiyevde yaşaylar. Arslan (Ruslan) Ümerov — Ukraina Tış İstihbarat Hızmeti reisi Rüstem Ümerovnıñ büyük ağası — artıq on yıldan beri ABD-de buluna.

Qırım musulmanları müftisiniñ muavini Ayder Acımambetov Meclis reisi muavini vazifesinden çetleştirildi, Meclisteki azalığı ise vaqtınca toqtatıldı.

Qırım işğal etilgeninden soñ aynı usulnen Rusiye tarafına keçken Zaur Smirnov birinci reis muavini vazifesinden çetleştirildi ve onıñ yerine Nariman Celâl saylandı.

Lâkin keçken yıldan berli Nariman Celâl Ukrainanıñ Türkiyedeki büyükelçisi olaraq çalışa. Meclisniñ iç vesiqalarına köre, devlet vazifesine tayın etilgen insan ne birinci reis muavini, ne de diger reis muavini vazifesinde qala bile.

Meclis reisi ve onıñ muavinleri içün devlet vazifesi ile Meclisteki vazifeni birleştirüv yasağı bar. Lâkin 2019 senesinde Ahtem Çiygöz “Avropa Dayanışması” fırqasınıñ cedvelinden Ukraina parlamentine saylandı. Meclis reisi Refat Çubarov ise Smeşkonıñ cedveli barajnı aşamağanı içün milletvekili olamadı.

Şunıñ içün bugün Mecliste bir nevi konsensus peyda oldı: vazifelerni birleştirüv yasağı saylavnen elde etilgen vazifelerge şamil degil.

Demek, Mecliste boşay bilecek ve namzetler arasında küreş mevzusına çevrile bilecek esas vazife — Nariman Celâlnıñ elde etken birinci reis muavini qotuğudır.

Eskender vs Nariman

Eskender Bariyevniñ birinci reis muavini olmaq arzısı artıq kimse içün sır degil.

Meclisniñ halqara munasebetler idaresiniñ reisi olaraq o, qırımtatar temsil organını Ukraina uquq meydanında resmiy şekilde tanıtmaq içün yıllar devamında çalıştı.

2024 senesinde Nazirler Surasına qarşı areketsizlik sebebinden dava açqan da aynen Bariyev edi.

Ukraina devletiniñ 35 yıl devamında ve altı cunhurreis deñişti. İşler yerinden qıbırdamadı. Bu yılları bütün bürokratik proseduralar aqqında Bariyev saatlarnen ikâye ete bile.

Bariyev, Çubarov onıñ hırsına cevap bermegenini içün güya öpkeli olğanı yazılğan materiallarğa keskin qarşılıq vere.

Özü ise başqa bir şeyni ayta: Ukraina qıtasında bugün faal çalışqan Meclis azaları yapqan işleri aqqında cemaatqa açıq esabat bersinler, kimniñ angi idarege reislik etkenini hatırlasınlar. Ondan soñ salahiyetlerniñ kimler arasında ve nasıl bölüştirilmesi kerek olğanı meselesi öz-özünden çezilir.

Kitşatqa köre Refat Çubarov  Nariman Celâlni birinci reis muavini vazifesinden çetleştirüv meselesini kötermege azır degil. Nariman Celâl ise şimdilik öz iradesinen istifa etmege tüşünmiy.

Mesele ekinci birinci reis muavini vazifesini kirsetmeknen çezile bilir edi. Lâkin Mecliste eki birinci muavin ola bilemi — bunı da kimse tam olaraq añlamay.

Sebebi sade: Qurultay ve Meclisniñ reglamentleri, qaideleri ve proseduraları bugünge qadar açıq şekilde cemaatqa taqdim etilmedi. Olar esasen 35 yıl devamında bu vesiqalarnı elden-elge köçürip kelgen insanlarğa belli.

Meclisniñ Ukraina uquq sistemasında resmiyleşmesine bağışlanğan soñraki maqalelerimizde biz Qurultay ve Meclisniñ iç qaide ve proseduralarını tiklemege areket etecekmiz.

Meclis yanında cemaat ve gençler şuralarınıñ nasıl teşkil etilecegi meselesine de toqunacaqmız. Milliy temsil organınıñ yañıdan saylanması aqqındaki farqlı fikirlerni beyan etecekmiz, Meclis ile Dünya Qırımtatar Kongresi arasındaki vazifelerni nasıl bölüştirilmesi kerek olğanını inceleyecekmiz.

Ve, nihayet, Qırım işğal altında qalğan ve onıñ yaqın zamanda azat etilüv perspektivası körünmegen bir şaraitte Meclisniñ qarşısında turğan — ya da turması kerek olğan — uçun vazifeler aqqında söz etecekmiz.