Hatalarımıznı doğurtqan Nariman

Qırımtatar Milliy Meclisi aqqındaki maqale seriyasınıñ birinci qısmı çıqqan soñ, metnimizdeki añlaşılmazlıqlarnı, hatalarnı ve “yalanlarnı” tüzetmek içün Ukrainanıñ Türkiyedeki Fevqulâde ve Tam Selâhiyetli Büyükelçisi, Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ birinci muavini Nariman Celâl büyük emek sarf etti. Onıñ tüzetmeleriniñ tam metnini neşir etemiz, lâkin öz izaatlarımıznı da bermek mecburiyetindemiz.

Bizim maqaleden qısım: “Bugünki künde faal azalarınıñ tam sayısı da iç kimsege belli degil”.

Nariman Celâl: “Tam sayısı bellidir - Qırımtatar Milliy Meclisiniñ 32 azası. Qurultaynıñ uyğun qararı olmağance, 2013 senesinde saylanğan Meclis azalarınıñ episi faal azalar olaraq qala. Elbette, vefat etken Ali Hamzin istisna”.

Izaatımız: Keçken yazımızda Meclis azalarından yedisiniñ vekâletleri “toqtatılğanını” qayd ettik. Bundan ğayrı, eñ azından üç Meclis azası öz qararınen faaliyetten çekildi. Tam da bunıñ içün Meclisniñ faal azaları sayısı tefsir meselesidir. Nariman Celâlnıñ versiyasına köre - 32, İlmi Ümerovnıñ baqışına köre - 25, Qırımda qalğan bazı Meclis azalarınıñ versiyasına köre ise - 22. Şimdilik dünyadaki iç bir Anayasa mahkemesi bu meseleni çezip, kimniñ vekâletli ve faal olğanını ve bu kontekstte “vekaletlerni toqtatuv” qararınıñ ne manağa kelgenini cemiyetke añlatacaq alda degil.

Bizim maqalemizden qısım: “Aynı normağa esasen Qırım işğal etilgeninden soñ rus kollaborantı Zaur Smirnov birinci muavin vazifesinden çetleştirildi ve Nariman Celâl saylandı.”

Nariman Celâl: “Smirnov iç bir vaqıt birinci muavin olmağan. Meclisniñ yañı terkibi işke başlağanından soñ beş muavin bar edi. Ancaq 2015 senesi mart ayında men bu Meclis terkibinde ilk kere birinci muavin vazifesine saylandım ve alâ daa bu vazifedem”.

İzaatımız: Bu tüzetüvniñ tamamı ile razımız ve ilâve etemiz ki, birinci muavin vazifesi 2004 senesinde peyda oldı ve Refat Çubarov 2013 senesinde reis saylanğance bu vazifeni fasılasız icra etti. Lâkin reis saylanğan soñ, yanında beş  muavin olğan Çubarov özüne birinci muavin saylavını keçirmedi. İlmi Ümerov Cemaat media Smirnovğa bu vazifeni özünden uydurıp çıqarmağanını añlattı. Çünki Refat Çubarov seferlerde olğan vaqıtta bir qaç kere Zaur Smirnovnı “hocalıqnı baqmağa” qaldırğan, bunıñ içün de 2015 senesinde bu vazife resmiy olaraq Nariman Celâlğa berilgence, Smirnov de-fakto “birinci” olaraq qabul etile edi.

Lâkin bunıñ başqa sebepleri bar edi. Ahtem Çiygöz artıq apishanede edi, İlmi Ümerovnı zornen ruhiy hastahanege yatqırğan ediler, Acımambetov ve Smirnov rus işbirlikçisi oldılar, Arslan Ümerov ise 2014 senesinden berli Kiyevde yaşay edi. Bunıñ içün Nariman Celâl Qırımda yaşağan yegâne serbest muavin olaraq qalğan edi ve birinci muavin statusı onı yarımadadaki Meclisniñ de-fakto lideri yaptı. Neticede, 2021 senesi İlkküz ayında onıñ apiske alınuvınıñ asıl sebebi de bu oldı.

Maqalemizden qısım: “Meclis reisi ve onıñ muavinleri içün vazifelerni birleştirme yasağı er angi devlet vazifelerine de ait.”

Nariman Celâl: “Yoq. Meclis nizamnamesinin 4.4. Maddesine köre Meclis reisi, aynı zamanda onıñ birinci muavini siyasiy teşkilâtlarnıñ ve devlet organlarınıñ, ticariy ve işbazlıq strukturalarınıñ birinci reberleri olamazlar. (Qırımtatar Milliy Meclisi aqqında Nizamname).

4.2. Meclis reisiniñ muavini aynı zamanda siyasiy teşkilâtlarnıñ, devlet akimiyeti organlarınıñ ve işbazlıq strukturalarınıñ birinci reberi olamaz. (Qırımtatar Milliy Meclisi reisiniñ muavinleri aqqında Nizamname).

Demek, «...şimdi Mecliste bir konsensus şekillendi — vazifelerni birleştirme yasağı saylanğan vazifelerge ait degil» degen iddia da doğru degil”.

İzaatımız: Nariman beyniñ bu iddiası da munaqaşalıdır, çünki norma öyle şekilde ifade etilgen ki, açıq cevap bermey: Meselâ, Qırımtatarlar Kongressi reisi siyasiy teşkilâtnıñ “birinci şahsı” sayıla mı ya da yoq?

Eger sayılmasa, başqa bir tenakuz peyda ola. Meselâ, menfaatler çatışuvı riski qayda daa büyük - kiçik bir şahsiy şirketniñ  müdürinde mı, yoqsa şeklen kâr maqsadı olmağan, lâkin milyonlarca grantlar alğan büyük bir içtimaiy teşkilâtnı yolbaşçısında mı?

Bunıñ içün Cemaat Meclisniñ bütün esas azalarınen qonuşqan soñ, bütün reglament normaları tefsirler ya da umumiy konsensus esasında yerine ketirilgenini, yazılı normalar ise ne mümkün, ne de mümkün degil olğanı aqqında açıq cevap bermegenini israr ete.

Maqalemizden qısım: “ (Eskender Bariyev) Meclisniñ halqara munasebetler idaresiniñ reberi olaraq...”

Nariman Celâl: “Böyle bir idare yoq. Bariyev Qırımtatar Milliy Meclisiniñ Tış Alâqalar ve İnsan Aqları Faaliyeti İdaresiniñ reberidir”.

Biz idarelerniñ adlarını, hususan olar resmiy saytta cemaat  içün açıq olğandan soñ, huquqiy ceetten doğru şekilde yazmağa tırışacamız. Şimdilik idarelerniñ adları olarniñ reberlerinden ayrı berilgen, “reberlik” bölüginde ise faqat reis ve muavin qayd etilgen, amma olardan er biri qaysı idareni idare etkeni kösterilmegen.

Bundan ğayrı, muavin statusına sahip olmağan idare reberleriniñ Meclis reberligine kirip-kirmegeni meselesini de açıq qaldıramız. “Tış alâqalar ve insan aqları faaliyeti idaresini” “halqara munasebetler ve insan aqlarını idaresi” dep adlandırmaq aqqımıznı saqlap qalamız.

Maqalemizden qısım “...Nariman Celâl ise şimdilik öz başına ariza (istifa arizası) yazmağa azır degil”.

Nariman Celâl: “Yalan, bunı yazmadan evvel mende soramaq mümkün edi”.

Maqalemızdaki tam cümle bir iddia olaraq degil, tahmin olaraq yazılğan. Bundan ğayrı, diger bütün Meclis azalarından, Qırımda qalğan insanlar da dail olmaq üzre, Nariman bey ve Arslan Ümerovdan ğayrı, suallerimizge qulaqsamağan olmadı. 

Kommunikatsiyanıñ zayıf oluvını Ukrainanıñ büyükelçileriniñ fevqulâde ve tam selâhiyetli derecede meşğul oluvınen bağlı olğanını añlaymız ve öz tarafımịzdan bütün tenqit ve izaatlarğa bundan soñ da deral qulaqasnağa  azırmız.

Maqalemizden qısım: “...Qurultay-Meclis reglamentleri, qaideleri ve protseduraları alâ daa cemiyet içün açıq degil ve olar faqat 35 yıl devamında bu vesiqalarnı elnen köçürip yazğan insanlarğa bellidir”.

Nariman Celâl: “Yalan. https://qtmm.org/catalog-category/normatyvni-dokumenty-polozhennya-reglamenty-statuty/?utm_source=chatgpt.com https://qtmm.org/catalog-tag/struktura-medzhlysa/?utm_source=chatgpt.com”

Bu yerde sayğılı Nariman Celâlnıñ iddiasına tamamen itiraz etmege ve sıqıcı tehnik izaatlarğa keçmege mecburmız.

Meclis vesiqalarına cemaat içün açıq irişim bar degen iddia yalandır. Vesiqalar saifesine keçmek içün yuqarıda Celâl köstergen tam URL adresini bilmek kerek. Olarnı Meclisniñ resmiy qtmm.org saytından tapmaq alâ daa mümkün degil.

Bu metin yazılğan 1.10.2026 tarihinde “Vesiqalar” bölügi boştur. Biraz tırışıp, slash vastasınen doğrudan-doğru qtmm.org/docks saifesine kirmege de mümkün. O sizni katalogqa alıp bara, amma anda faqat bir qıdıruv filtri — “Vesiqalar” — doğru çalışa.

Lâkin bu saifege ne qıdıruv sistemaları, ne de saytnıñ esas saifesi vastasınen keçmek mümkün degil. Meclis saytınıñ skriningi Nariman Celâl bergen doğrudan bağlantı açqan saifeniñ yaqında, yani 2026 senesi Kiçik ayında toldurılğanını köstere.

Cemiyet içün açıq irişim darknette qıdıruv-qwest olmamalı. Resmiy saytqa irişüv, yani gizli qalğan saifelerni faal resmiy menba olaraq qabul etmilmez. Resmiy müessiseler aqqındaki malümatnı saytlar vasiternen doğrulağan er angi jurnalist içün bu esas qaidedir.

Umüt etemiz ki, Meclisniñ malümat-tahlil idaresiniñ reberi Nariman Celâl temsilci organnıñ faaliyetini reglamentlegen metinlerni qullanmaq içün er bir insan 105 işaretlik linkni ezberlemeli dep saymaydır.

Maqalemizden qısım “...qırımtatar parlamenti içindeki küçler nisbetini...”

Nariman Celâl: “Milliy özüni idare etüv organları sistemasında parlament dep Qurultaynı adlandırmaq kerek, Meclisni ise öyle sayılmaz”

1.1. Qırımtatar Milliy Meclisi (bundan soñ — Meclis) Qurultay sessiyaları arasındaki devirde qırımtatar halqınıñ yegâne aliy selâhiyetli temsilci-icra organı olup, Qurultay tarafından onıñ delegatları arasından saylana. (Qırımtatar Milliy Meclisi aqqında Nizamname)”.

Yañıdan tefsirler saasına kiremiz. Birinciden, kim bizge “temsilci-icra organı” ne demek olğanını añlatmalı. Çünki akimiyetlerniñ bölünüvi printsipi peyda olğandan berli icra ve temsilcilik funktsiyaları birbirinden ayırılğan.

Bundan ğayrı, Meclis reisiniñ diger muavini İlmi Ümerov parlamentniñ Meclis olğanını, Qurultaynıñ ise “SSCB Halq Deputatları Qurultayınıñ analogı” olğanını saya.

Daa ziyade, Ümerov “temsilci-icra” ifadesiniñ Qurultayda iç bir vaqıt reyge qoyulğanından şübhelene ve Meclisniñ er zaman temsilci organ olğanını israr ete.

Ve mında biz yañı bir boz saasına kiremiz: eger Meclis reberleriniñ özleri şübhe etse, nege rey berilgenini ve sayttaki qaysı vesiqalarnıñ aktual olğanını nasıl doğrulamaq mümkün?

Belki de bundan soñki şeffaflıq stenogrammalar ya da başqa doğrulav şekillerini, meselâ Qurultay ve Meclis qararları neşir etilgen “Avdet” gazetasınıñ bütün nushalarına internetten ve fiziki olaraq irişimni talap eter.

Maqalemizden qısım “1. Zaur Smirnov, Meclis reisiniñ sabıq birinci muavini”.

Nariman Celâl: “Artıq añlattım”.

Biz de añlattıq.

Maqalemizden qısım: “Remzi İlyasov, Meclis reisiniñ sabıq muavini”.

Nariman Celâl: “Meclisniñ şimdiki terkibinde iç bir vaqıt muavin olmağan”.

Biz iç bir yerde Remzi İlyasovnıñ şimdiki Meclis terkibinde reis muavini olğanını iddia etmedik. Amma o Meclis reisiniñ sabıq muavini olaraq qala ve biz de bunı qayd ettik.

Maqalemizden qısım: “Daimiy faaliyet köstergen (ya da icra organı olğan — mında açıqlıq yoq) Meclis”.

Nariman Celâl: “7-nci maddege baqıñız”.

 7-nci maddege izaatına baqıñız.

Maqalemizden qısım: “Selâhiyetlerini ise iç bir şekilde tarif etmek mümkün olmağan Prezidium...”

Nariman Celâl: “4.3. Meclis ve onıñ strukturalarınıñ faaliyetini Meclis oturışları arasındaki devirde Meclis Prezidiumı koordinatsiya ete. (Qırımtatar Milliy Meclisi aqqında Nizamname).

Selâhiyetler qısqa, amma açıq şekilde ifade etilgen”.

De-fakto Meclis yerine qararlar qabul etmek “koordinatsiya” sayıla mı?

Maqalemizden qısım: “Episi yazılmağan bir normağa riayet ete — evelki terkib delegatlarınıñ selâhiyetleri yañı saylanğanlarnıñ ant etüvinden soñ sona ere”.

Nariman Celâl: “Açıq yazılğan norma bar, yani Qırımtatar Milliy Qurultayınıñ Reglamentiniñ 5.5 maddesi: «Delegatnıñ selâhiyet müddeti onı tasdiq etken künden başlana ve yañı çağırılış Qurultayınıñ birinci sessiyası açılğanda sona ere».

Yani delegatnıñ selâhiyetleri beş yıldan soñ avtomatik olaraq bitmey. Olar yañı çağırılış Qurultayınıñ birinci sessiyası açılğanda vazifelerinde ayrılalar”.

Qurultay terkibiniñ selâhiyet müddetini belgilegen normalar bar. Bunu inkâr etmek ayın oyunları. Böyle huquqiy tefsir saylavlarnı keçirmek mümkün olmağan sebepler bildirilgen don amelge keçirilnelidir.

Elbette, şimdiki şartlarda Saylâv keçirilnesi  mümkün olmağanınen razımız. Lâkin tefsir etilmesi mümkün olmağan şeylerni daa tefsir etmek yerine, Qurultaynıñ selâhiyetlerini vaqtınca öz eline alıp, işğal, cenk ve başqa böyle fors-major vaziyetler içün ad hoc qaideler yazmaq daa doğru olacağına israr etemiz.

Nariman Celâl: “Başqa bir çoq iddialar aqqında öz baqışım bar, amma siz müellif olaraq eşitken ya da işançlı şekilde bilgen şeyleri öz qararıñızğa köre tefsir etmege aqlısıñız”.

Öz baqışıñızğa sahip olmağa aqqıñız bar.

‍