2026 senesi Çecek ayında Ukraina ükümeti Qırımtatar Milliy Meclisini resmiy olaraq qırımtatar halqınıñ temsiliy organı olaraq tanıdı. Bunıñ içün biz Meclisniñ qurulışı, selâhiyetleri, vazifeleri ve qırımtatar parlamenti içindeki küçler nisbeti aqqında ikâye etmege devam etemiz. Başlanğıçı mında.

2013 senesi Qurultay tarafından saylanğan Qırımtatar Milliy Meclisi 33 vekilden ibarettir. Olardan biri, Ali Hamzin, altı sene evel vefat etti. Daa yedi kişiniñ azalığı işğalciler ile işbirligi yapqanları sebebinden Meclisniñ öz qararları ile toqtatıldı:

1. Zaur Smirnov, Meclis reisiniñ muavini
2. Ayder Acımambetov, Meclis reisiniñ muavini
3. Teyfuq Gafarov, uquq idaresiniñ reberi
4. Ruslan Yakubov, Meclis azâsı
5. Asan Aliyev, Herson Meclisiniñ reberi
6. Remzi İlyasov, Meclis reisiniñ sabiq muavini
7. Emirali Ablayev, Qırım musulmanlarınıñ müftiysi.

İşbirlikçilerniñ azalığını toqtatmaq mecburiy bir adım oldı, amma uquqiy ceetten bu bazı sualler yatrata. Çünki Meclis Qurultay tarafından saylanğan vekillerni mahrum etmege selâhiyetli degil. Bunıñ içün Meclis işbirlikçilerniñ azalığını lâğu etmeyip, tek onı toqtattı ve soñ qararnı Qurultay qabul etecegini bildirdi. Bir kün. Kelecekte.

Temsiliy organnıñ azalarınıñ yüzde 20  hain çıqqanı, üçten eki kvorumnı toplamaq imkânına tesir etti. Bunıñnen beraber, Meclis iş qabiliyetini saqlap qaldı. Şimdi onıñ faal terkibi 25 kişiden ibaret ve kvorum içün on yedi kişi kerektir. Bu sayı tek arifmetik netice degil, müim psihologik bir sıñır da ola. Çünki 17 er alda tam terkibniñ, yani 33 kişiniñ ekseriyetidir. Bundan ğayrı, bu tarihiy bir sayıdır: qırımtatar siyaseti tarihindeki eñ büyük zelzele vaqtında Mustafa Cemilevniñ akimiyetini saqlap qalğan da şu 17 ses edi.

Yaşça büyükler 1997 senesindeki buhranını hatırlaylar. O vaqıt Lenur Arifov ve Lilâ Budjurova başçılığındaki Meclis muhalefeti Meclisniñ o zamanki reisi Mustafa Cemilevniñ akimiyetini az qala devire edi. Lâkin muhalefet ümüt etken Refat Çubarov olarğa qoşulmadı ve bu Cemilevge 17 seslik ekseriyetni teminledi. Mücadelede yeñilgen muhaliflerge ise “16 gruppası” adı yapıştı.

Şimdi Meclis azalarından eñ az onu Qırımnıñ tışında yaşay:

1. Refat Çubarov, reis
2. Nariman Celâl, birinci muavin
3. Ahtem Çiygöz, muavin
4. İlmi Ümerov, muavin
5. Arslan Ümerov, muavin
6. Riza Şevkiyev, “Qırım” fondunıñ reisi
7. Abmecit Süleymanov, topraq resursları idaresiniñ reberi
8. Eskender Bariyev, halqara işbirligi idaresiniñ reberi
9. Gülnara Bekirova, Herson bölgesi vekili
10. Gayana Yüksel, milliy medialarnı inkişaf ettirüv idaresiniñ reberi

Kvorum Qırımda yaşağan Meclis azâları sayesinde saqlana. Olarnıñ arasında çoqtan berli özüni işten çetleştirgenler de bar. Amma eñ az on üç kişi temsiliy organnıñ işinde iştirak etmege devam ete. Bu ise büyük bir telüke altında yapıla: Rusiye Federatsiyası Yüksek Mahkemesiniñ qararı ile Meclis “ekstremist teşkilât” olaraq tanındı ve yasaqlandı. Bunıñ içün adamlarnı basqılar tübüne oğratmamaq maqsadınen biz olarnıñ adlarını açıqlamaymız.

Qurultay-Meclis sistemasını çoqtan berli  çoq basamaqlı olğanı içün tenqit eteler. Halq Qurultaynı saylay. Eñ yüksek organ olğan Qurultay Meclisni saylay. Daimiy faaliyet etken (ya da icraiy - bu yerde añlayışlılıq yoq) organ olğan Meclis Prezidiumnı saylay. Prezidium ise, aslında, er şeyni Meclis reisiniñ eline bere. Reisniñ üstünde ise daa qırımtatar halqınıñ lideri bar. “Lider” vazifesi aqqında iç bir qaide yoq. Belki de bunıñ sebebi bu bir vazife degil de Mustafa Cemilevge ömürlik ait olğan bir kimliktir.

Böyleliknen, Meclis-Qurultay sistemasınıñ şekli Bütün Çin Halq Temsilcileri Meclisine beñzey, mahiyeti ise Lehistan Qırallığı devrindeki monarhiyanı hatırlata: qıralnı Seym saylay edi… ömürlük.