Qurultayınıñ VI çağırtuvınıñ müddeti 2018 senesi Boş ayında yekünlendi. O vaqıt saylanğan Milliy Meclisiniñ de selâhiyet müddeti bitti. Tam miqyaslı cenk başlanmazdan evvel Qurultaynı toplamaq teşebbüsleri em Ukraina alqıtasında, em de işğalciler teşebbüsi ile Qırımda ötkerildi. Qurultay nizamnamesine köre, ğayrı nevbet sessiyanı çağırtuvnı vekillerniñ üçte biri, Milliy Meclisniñ tasdiği olğan taqdirde, talap ete bile. Oturışta ise delegatlarnıñ eñ az üçte ekisi olmaq kerek. Ne Kyivdeki, ne de Qırımdaki teşebbüsçiler delegatlarnıñ yarısınıñ bile destegini qazanamadılar

Qırımda 248 delegattan 90-nıñ imzasını toplap oldular, lâkin Milliy Meclis bunı tasdiqlamadi ve Qurultaynı Kyivde toplamağa tırıştı. Ukraina paytahtında 2018 senesi Boş ayına vaziyet şöyle edi: 75 vekil işğal etilgen yarımadadan kelmege cesaret etti (umumiy terkibiniñ 30,2%-i); 18 vekili Rusiye işbirlikçisi olaraq tanıldı (7,2%); 6 vekil 2014–2018 seneleri arasında vefat etti (2,4%); 149 vekil  (60%) Kyiv teşebbüsini desteklemedi, amma Rusiyege de qol tutmadı.

Daa 8 yıl keçti, şimdilik küçler nisbetini ise iç kimse bilmey. İşbirlikçilerniñ sayısı artmadı, lâkin Ukraina qıtasına kelip olacaq adamlarnıñ sayısı bir qaç kere azaldı. Bunıñ içün şimdi iç kimse Qurultaynı kene toplamaq teşebbüsinde bulunmay. Erkes yazılmağan bir qaidege riayet ete: eski vekillernin mesuliyeti yañı saylanğan Qurultay azalarnıñ ant içmesinden soñra bite. Demek, bugünki vekiller yañı saylavlarnı keçirmek mümkün olacağı vaqıtqa qadar mandatlarını saqlaylar.

Komsomol “Kerek” dedi — aqsaqallar “Yoq” dedi

2021 senesinde bir qaç cemaat teşkilâtından qırımtatar yaş faalleri işğal etilgen Qırım sakinleriniñ de iştiraq etebilecegi yañı Qurultay terkibini elektron saylav yolu ile saylamaqnı yüksek sesnen talap ettiler. Büyük Cenkten bir qaç ay evvel Milliy Meclisniñ binasında Qurultay aylavlarnı raqamlaştırmaq mevzusında bir qaç körüşüv keçirildi. “Komsomol”  2020 senesinde çalışmağa başlağan “Diya” (e-Devlet) uyğulamasına hayran oldular. Lâkin Rusiyede 2021 senesi ilk küz ayında Moskva şeer dumasına elektron saylav neticeleriniñ sahtelengenine dair büyük bir qavğa çıqtı. Ukrainada ise 2022 senesi Qara Qış ayından başlayaraq  “Diya”dan malümatlarnıñ sızdırılğanı aqqında muntazam surette emiş-demişler tarqala edi. Bunıñ içün Qurultaynıñ yañı terkibini zemaneviy tehnologiyalar yardımınen saylamaq fikri öldü, onıñ teşebbüsçileri ise bu mevzunı bir daa hatırlamamaqnı tercih ettiler.

Birleşken Qırımtatar Emirlikleri

2024 senesinde qırım tatarları psihologik bir sıñırdan keçtiler — Qırım işğaliniñ 10 yılı. Siyasette 11 yıl saylavsız keçti, qırımtatar “komsomolnıñ başında yañı bir fikir doğdı - milliy institutlarnı cemaati ve (ya da) yaşlar şuralarınen quvetlendirmek. Bu sefer iddialı yaş nesilniñ fikri eski nesil tarafından red etilmedi. Milliy Meclis reisi Refat Çubarov tekliflerni toplamağa başlanğanını ilân etti ve bu mevzuda bir qaç müşavere bile keçirdi.

Cemaat şuralarını qurmaq teklifini bugünki Meclis içi muhalifi Eskender Bariyev de destekledi. Onıñ fikrince, Milliy Meclis idarelerini cemaat şuralarından kelgen yañı adamlar quvetlendirir.l

Şimdi Mecliste 11 dane idare mevcuttır. Olarnıñ çoqusı ya ölü ya ölecek. Genç nesil bu idarelerde aq qazansa olarnı çalıştırır ve gençler arasındaki rekâbet siyasetni canlandırır. Meclis azaları ise öz yerlerinde kelecek saylavlarğa qadar raat oturır. Bariyevniñ fikri ayatqa keçirilse, Milliy Meclis 11 siyasiy idare-emirlikten oluşacaq. Başında deñişmegen yolbaşçılar etrafında saylanğan hızmetçiler ve en üstünde padişah unvanına saip Meclis.

Aslında söz Milliy Meclis faaliyetini merkezsizleştirmek ve onıñ er bir azasınıñ rolüni quvetlendirmek aqqında kete. Suudi Arabistan yerine Birleşken Arap Emirlikerine biraz oşamaq.

Cemaat şuraları Ukrainada faaller, Yuqarı Şurağa saylanmağan  fırqalarnıñ azaları  ve muhabirler içün popülâr bir meydançıq oldı. Cemaatta nazirlikler üzerinde nezaret olğanı duyğusı peyda oldı. Söz, er şeyden evvel, reberleri tayin etilgen ve emir şeklinde tek başına qararlar qabul etken qurumlar aqqında kete. Çoqsu cemaat şuraları nazirler etrafında quruldı.

Amma saylanması mümkün olmağan saylanğan bir organ yanında saylanğan cemaat şurası nege tesir ete bile? Ekinci hoş olmağan, amma müim sual: Qırım işğali, meselâ, daa 12 yıl devam etse, Milliy Mecliske ne olacaq? Şimdi temsil organınıñ qararları hiç olmasa Moskvanen işbirlik yapmağan Meclis azalarnıñ eksiriyetine dayana. 12 yıldan soñ 2013 senesinde saylanğanlarnıñ çoqusı tabiiy sebeplerden artıq aramızda olmay bile…

Allah ömürlerini uzun etsin…