​Bundan 30 yıl evvel, alâ mektep talebesi olğanda, öz torunlarınen rusça laqırdı etken qırımtatarları aqqında bayağı tenqitler eşite edim. Olarnıñ laflarında Ana tilinden bozuq «anaşka», «babaşka», «bitaşka» (ana, baba ve bita sözlerinden yapılğan) kibi sözler qalğan edi.

​Aradan 30 yıl keçti, ve endi şu «çerkin» hıtap şekillerini saqlap qalğan qirantalarnı maqlamaq isteysiñ. Qırımtatarı öz ana-babasına «mama-papa» dese – bu endi C2 (yerli taşıyıcı) derecesindeki ve qaytaruv şansı olmağan ruslaştıruvdır.

​Tilniñ aşaluvı ilk sefer 1960-ncı yıllarda başlay. O vaqıt sovet halqınıñ duşmanı ilan etilgen, amma apus cezası vaziyetinde qurtulğan qırımtatarları Özbekistannıñ rus sınıflarında balalarını kütleviy surette oqutıp başladılar. O devirde ailelerniñ ekseriyetinde daa qırımtatarca laqırdı ete ediler, amma invaziv ve o vaqıt zararsız körüngen rusçadan alınğan sözcikler öz yerini alıp başladı.

​Men saña ayttım, chto o keldi? («Onıñ kelgenini ayttımmı saña?» yerine).

​Körgeniñiz kibi, mürekkep cümlediniñ qurulışı bu eki tilde tamam farqlıdır, ve qırımtatarları rus tiliniñ modelini qullanıp başladılar. Bu ruslaştıruvnuñ A1 (başlanğıç) derecesi edi, ve tezden B1 derecesine sıçradı: bağlayıcılardan soñ rus isimleri de qırımtatar sözlerini avuştırıp başladı:

​Trâpkanı yuv («Çulnu yuv» yerine).

​Magazinge vardım bir talay produktı aldım («Tükanğa varıp keldim, bir talay aş-suv aldım» yerine).

​Uroklarını yaptıñmı, uçebniklerini aqşamdan azırla, saba erte bolnitsaga kirecemiz («Dersleriñni yaptıñmı, derslikleriñni aqşamdan azırla, saba erte hastahanege kirecemiz» yerine).

​Bu basamaqta isimler artından zarifler ve sıfatlar da tilden çıqarılıp başlandı. Grammatika endi açıq-aydın türkiy tillerine oşamay edi, tek fiiller yalnızlıqta tirenmege evam ete ediler.

​Lâkin ilk evvel murakkep fiiller teslim oldı:

Tedaviy olmaq yerine «lechit’sâ etmek», acı çekmek yerine «stradat’ etmek» kibi şaşmalıqlar peyda oldı.

​Fiiller 2000-nci yıllarğa qadar tirendiler ve yavaş yavaş  ruslaştıruv seviyesi B2 derecesine yetişti. Endi qırımtatarca bilmegen, amma rusça laf etken bir insan eki qırımtatarınıñ ne aqta laqırdı etkenini qolay qolay añlap ola edi.

​Eñ çidamlı qalğan şey — sögüşlerdir: «s#kmek» fiili ve qadın cinsi organınen bağlı çeşit sözler alâ sag-selametler.. Bu sözlerni qırımlılar da sıq sıq qullanalar, atta slavân qonşularımız bu sözlerni ögrenmege tırışalar.

​Ana, baba, bita (buyukana, hartana, apçe, tapta, qata) – bular insan öz tamırlardan qopmağanıñ  soñki işaretleri edi.

​Amma bu da ruslaştıruvnuñ soñki basamağı  degil eken. Yaqında men qırımtatar yaş liderleri arasında acayip adamlarğa rast keldim: ruslardan temuz rusça laqırdı etmekten başqa, keçken asırnıñ «aristokrat» leksikasını qullanalar: «mamen’ka pojalovala», «otkuşali s neyu kofeyu v restoratsii».

​Qusacağınız keldi mi? Bu endi C2 bile degil. Bu — müstemleke (kolonizatsiya) qurbanınıñ öz «beyaz padişasından» daa medeniyetli ve bilgilli körünmege tırışqan til zavallısıdır.