​Bundan 30 yıl evvel, alâ mektep talebesi olğanda, öz torunlarınen rusça laqırdı etken qırımtatarları aqqında bayağı tenqitler eşite edim. Olarnıñ laflarında Ana tilinden bozuq «anaşka», «babaşka», «bitaşka» (ana, baba ve bita sözlerinden yapılğan) kibi sözler qalğan edi.

​Aradan 30 yıl keçti, ve endi şu «çerkin» hıtap şekillerini saqlap qalğan qorantalarnı maqtamağa isteysiñ. Qırımtatarı öz ana-babasına «mama-papa» dese – bu endi C2 (Ana tili) derecesindeki ve qaytaruv şansı qalmağan ruslaştıruvdır.

​Tilniñ bizulması 1960-ncı yıllarda başlay. O vaqıt sovet halqınıñ duşmanı ilan etilgen, amma apıs cezası vaziyetinden qurtulğan qırımtatarları Özbekistannıñ rus sınıflarında balalarını kütleviy surette oqutıp başladılar. O devirde ailelerniñ ekseriyetinde daa qırımtatarca laqırdı ete edi, amma zararsız körüngen rusça sözçikleri öz yerini alıp başladı.

​Men saña ayttım, chto o keldi? («Onıñ kelgenini ayttımmı saña?» yerine).

​Körgeniñiz kibi, mürekkep cümlediniñ quruluşında rus mantığı peyda oldu. Bu ruslaştıruvnuñ A1 (başlanğıç) derecesi edi, ve tezden B1 derecesine sıçradı: bağlayıcılardan soñ rus isimleri de qırımtatar sözleriniñ yerini almağa başladılar:

​Trâpkanı yuv («Çulnu yuv» yerine).

​Magazinge vardım bir talay produktı aldım («Tükanğa varıp keldim, bir talay aş-suv aldım» yerine).

​Uroklarını yaptıñmı, uçebniklerini aqşamdan azırla, saba erte bolnitsaga kirecemiz («Dersleriñni yaptıñmı, derslikleriñni aqşamdan azırla, saba erte hastahanege kirecemiz» yerine).

​Bu basamaqta isimler artından zarifler ve sıfatlar da tilden çıqarılıp başlandı. Grammatikamız endi açıq-aydın türkiy tillerine oşamay qaldı, tek fiiller yalnızlıqta tirenmege devam ete ediler.

​Lâkin ilk evvel murakkep fiiller teslim oldı:

Tedaviy olmaq yerine «lechitsâ etmek», acı çekmek yerine «stradat’ etmek» kibi şaşmalıqlar yayıldı.

​Fiiller 2000-nci yıllarğa qadar tirendiler ve yavaş yavaş  ruslaştıruv seviyesi B2 derecesine yetişti. Endiden soñ qırımtatarca hiç bilmegen insan eki qırımtatarınıñ ne aqta laqırdı etkenini qolay qolay añlap ola edi.

​Eñ çidamlı qalğan şey — sögüşlerdir: «s#kmek» fiili ve qadın cinsi organınen bağlı çeşit sözler alâ sag-selametler.. Bu sözlerni qırımlılar da sıq sıq qullanalar, atta slavân qonşularımız bu sözlerni ögrenmege tırışalar.

​Ana, baba, bita (buyukana, hartana, apçe, tapta, qata) – bular insan öz tamırlardan qopmağanıñ  soñki işaretleri edi.

​Amma bu da ruslaştıruvnuñ soñki basamağı  degil eken. Yaqında men qırımtatar yaş liderleri arasında acayip adamlarğa rast keldim: ruslardan temuz rusça laqırdı etmekten başqa, keçken asırnıñ «aristokrat» leksikasını qullanalar: «mamen’ka pojalovala», «otkuşali s neyu kofeyu v restoratsii».

​Qusacağınız keldi mi? Bu endi C2 bile degil. Bu — müstemleke (kolonizatsiya) qurbanınıñ öz «beyaz padişasından» daa medeniyetli ve bilgilli körünmege tırışqan til zavallısıdır.